5. Χωρίς ταυτότητα
Ο πολυμήχανος Οδυσσέας παίζει συχνά με την ταυτότητά του· άλλοτε την κρύβει και άλλοτε την αποκαλύπτει. Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού τους, ο Οδυσσέας και οι σύντροφοί του βρέθηκαν σε μια σπηλιά του Κύκλωπα Πολύφημου, γιου του θεού της θάλασσας Ποσειδώνα. Εκεί έφαγαν μέρος από τα τρόφιμα που βρήκαν στη σπηλιά και περίμεναν την επιστροφή του Πολύφημου.
Οι Κύκλωπες περιγράφονται ως γιγάντιοι, τρομακτικοί νομάδες με ένα μόνο μάτι. Η χώρα τους παρουσιάζεται ως εξαιρετικά εύφορη: παρόλο που οι Κύκλωπες δεν ασχολούνταν με τη γεωργία ούτε με το κυνήγι, απολάμβαναν τη σοδειά και τους καρπούς που αφθονούσαν στη γη τους και έπιναν το γάλα των άγριων κατσικιών που περιπλανιόνταν στο νησί.
Στην Οδύσσεια οι Κύκλωπες παρουσιάζονται ως όντα χωρίς νόμους και πολιτισμό, το αντίθετο των ανθρώπων. Δεν ζουν σε κοινότητες και δεν διατηρούν κοινωνικούς θεσμούς που ήταν βασικοί στον ελληνικό πολιτισμό, όπως η συνέλευση ή τα δικαστήρια.
Επίσης δεν ασχολούνται με την τέχνη ή τη γεωργία και δεν ταξιδεύουν στη θάλασσα — ένα από τα κεντρικά χαρακτηριστικά του ελληνικού πολιτισμού. Ο Κύκλωπας είναι τεράστιος στο μέγεθος, απομονωμένος και σκληρός.
Οι Κύκλωπες ζούσαν ο καθένας στη σπηλιά του και όριζαν νόμους για τις γυναίκες και τα παιδιά τους όπως εκείνοι έκριναν. Ένα ίχνος ανθρώπινης πλευράς μπορεί ίσως να εντοπιστεί στη ζεστή τους σχέση με τα κοπάδια τους.
Οι Κύκλωπες επίσης δεν σέβονταν τους ελληνικούς νόμους της φιλοξενίας. Όταν ο Πολύφημος επέστρεψε στο σπίτι του και αντιλήφθηκε τους ανεπιθύμητους επισκέπτες που ζητούσαν βοήθεια σύμφωνα με το έθιμο, χλεύασε το αίτημά τους, περιφρονώντας τους θεούς, άρπαξε δύο από τους συντρόφους του Οδυσσέα και τους καταβρόχθισε.
Όταν ο Πολύφημος αποκοιμήθηκε, ο Οδυσσέας και οι σύντροφοί του πήραν τον πασσάλο από καμένο ξύλο που είχαν ετοιμάσει και του τύφλωσαν το μοναδικό του μάτι.
Εκείνος απάντησε στους άλλους Κύκλωπες: «Κανένας μου έβγαλε το μάτι», κι έτσι δόθηκε η ευκαιρία στον Οδυσσέα και στους συντρόφους του να δραπετεύσουν.
Ο Κύκλωπας ήταν γιος του Ποσειδώνα, και ο Οδυσσέας, για άλλη μια φορά από αλαζονεία, αποκάλυψε το πραγματικό του όνομα προκαλώντας την οργή του.
Χωρίς ταυτότητα
(τραγούδι)
- Χωρίς ταυτότητα και όνομα υπάρχω
- ανάμεσα σ’ ανθρώπους σαν και μένα
- με τα όνειρά μου τα μικρά κι απειλημένα
- μ’ ένα σταυρό πάνω στο χώμα υπογράφω
- Το που θα πάω είναι το μόνο που θυμάμαι
- μέσα στο πλήθος σε μια πόλη που δεν ξέρω
- Τη μοναξιά της ύπαρξής μου μεταφέρω
- από παγκάκι σε παγκάκι που κοιμάμαι
- Κάποιος με έδειχνε και φώναζε εμένα
- μα εγώ δε γύρισα καθόλου να κοιτάξω
- γιατί στην πόλη αυτή δε γνώριζα κανένα
- γιατί στην πόλη αυτή εγώ ήμουν ο Κανένας.
- Το που θα πάω είναι το μόνο που θυμάμαι …